17276-chuong-0
Thành Edo, ngày cuối thu năm Keichō thứ mười chín (1614).
Trên mặt bàn gỗ gụ, thửa giấy washi hảo hạng trắng phau, món quà của chính ngài lãnh chúa ban cho, đã được trải ra phẳng thớm. Bàn tay già này có run rẩy đôi chút, nhưng vẫn nắm thật chắc chiếc quản bút bằng gỗ mun, cái vật đã theo ta gần trọn nửa kiếp người. Nghiên mực cũng đã mài xong, một mùi hương thanh tao, nhẹ nhàng phảng phất trong không khí. Ngoài hiên, một cơn gió heo may lùa vào, mang theo cái se sắt của buổi tàn thu. Trong gió, hình như có cái vị hanh hao của lá phong rụng, lẫn với một thứ mùi gì thật lạ… à, là cái mùi của thái bình. Một thứ bình yên mà ta biết, đã từ lâu chẳng dành riêng cho ta nữa.
Ta đã thực lão suy rồi. Lưng đã còng, khí lực đã mòn. Sáng nay, khi ta theo hầu lãnh chúa vào yết kiến Đại Ngự Sở Tokugawa Ieyasu trong thành Edo, ta càng thấy rõ điều đó. Bước qua những hành lang gỗ bóng loáng, nhìn những hàng võ sĩ trẻ trung của Mạc phủ uy nghiêm đứng gác, ta cảm thấy mình như một áng mây ngà, trôi đi cùng niềm mòn mỏi hoài suy về thiếu thời anh dũng. Một thiên anh hùng thật oai vệ và đẹp đẽ, ta thề rằng nếu có được sống lại, ta sẽ còn làm nó đẹp hơn thế nữa. Sau buổi triều kiến, ta cùng lãnh chúa Shimazu dạo bước trong khu thượng uyển của Mạc phủ, Ngắm những gốc tùng, cội bách được tỉa tót khéo léo, bỗng thấy cái sự yên bình quanh đây hình như được dựng lên từ một thứ nền móng khô cứng, đến cả cây cỏ cũng không thoát nổi khuôn phép.
Lãnh chúa Shimazu Yoshihiro – vị anh hùng hiên ngang nơi xứ Satsuma, trụ cột một thời của miền Nam Nhật Bản – cũng phải cúi đầu trước uy quyền và viễn kiến của nhà Tokugawa. Dù từng là một đối thủ kiêu hãnh trên chiến trường Sekigahara, cuối cùng ông vẫn lựa chọn đặt niềm tin và tương lai phiên quốc của mình vào tay Tokugawa Ieyasu. Ông đã làm điều ấy với một vẻ điềm nhiên lạ lùng, không một nét cau mày, không một lời than thở. Dáng vẻ đó không đến từ một chư hầu đương hèn mọn xin đấng thượng tọa rủ lòng một chút ơn, nhưng đó là cái thu mình của bậc trượng phu đã thấu hiểu lòng trời, từng thấm đẫm máu và mồ hôi nơi chiến địa, và nay lặng lẽ khép lại một chương dài của lịch sử bằng phẩm cách khoan hòa của kẻ đại lượng.
Nhưng còn ta một kẻ ngoại nhân, một cái bóng lặng lẽ phía sau ngài – lại nhìn thấy nơi dáng vẻ an hòa kia một điều gì đó rất đỗi xa lạ. Xa lạ như một hồn ma lang thang giữa nơi mình không thuộc về
Buổi tối hôm ấy, lãnh chúa mở một bữa tiệc nhỏ. Không phô trương, không khách sáo, chỉ vài ba chiến hữu tâm giao, những người từng vào sinh ra tử nơi núi rừng Kyūshū, từng cùng ta vẫy vùng nơi trận mạc Sekigahara đầy binh lửa. Sake được hâm nóng bằng bếp lửa than hồng, khói nhẹ lượn quanh căn phòng lót chiếu tatami, tạo thành một lớp sương mờ mộng tưởng. Những câu chuyện xưa như được đánh thức bởi men rượu và tiếng đàn shamisen xa xăm. Họ cười lớn, nói to, kể lại những ngày tháng mà mỗi nhát gươm, mỗi bước chân đều mang theo sinh tử.
Ta đã uống rất nhiều, nhiều hơn bất cứ đêm nào. Đã cùng họ hát những khúc ca cổ truyền, khàn giọng gào lên những khúc chiến ca mà người đời nay chỉ còn thấy trong sách sử. Và trong khoảnh khắc đó, ta thấy mình như sống lại. Một gã trai hừng hực khí huyết, ánh mắt còn vẹn nguyên tia sáng của lý tưởng, của ước mơ chưa bị mài mòn bởi tháng năm.
Nhưng rồi, như mọi cuộc vui, tiệc tàn. Đêm buông xuống, một cơn gió lạnh tràn qua hành lang gỗ dẫn về tư thất. Ta rùng mình. Hơi rượu tan dần, để lại trong lòng một khoảng trống mênh mông đến đáng sợ.
Bất chợt, cơn ho ập đến. Không giống những lần trước – nó dữ dội, như muốn xé toạc ngực ta ra. Vị tanh của máu dâng trào trong cổ họng. Ta đưa tay lên miệng, và khi rút ra, dưới ánh sáng leo lét của ngọn nến sắp tắt, là một vệt máu đỏ sẫm, đặc quánh, nằm im lìm trên lòng bàn tay gầy guộc.
Tim đèn của đời ta, e đã dần tàn rồi.
Qua khe cửa shōji hở một chút, gió lùa vào. Mang theo một mùi hương quen thuộc mà đau lòng đến xé ruột: mùi biển. Không phải là hương biển của vịnh Kagoshima, nơi ta đã gắn bó gần nửa đời người. Mà là một mùi khác – mùi của biển quê nhà. Mùi mặn mòi của sóng vỗ xứ Nghệ. Mùi nắng hong trên những tấm lưới cá phơi trắng bãi. Mùi rơm khô và bùn non trộn lẫn, của một vùng quê nghèo mà yên ả, nơi ta sinh ra làm người. Và rồi, ký ức trào về như con thủy triều mùa đông – chậm rãi, lạnh lẽo nhưng không thể cưỡng.
Ta thấy lại chính mình, thuở hai mươi tư tuổi. Áo nâu sờn vai, ánh mắt mỏi mòn sau kỳ thi Hương chẳng thành. Thư phòng nhỏ của phụ thân hiện ra rõ mồn một – nơi có ánh chiều tà rọi qua khung song cửa, hắt lên những chồng sách Nho kinh xếp ngay ngắn, cẩn thận như tâm huyết của bao đời. Mùi mực Tàu nhẹ nhàng vấn vương trong không khí, mùi giấy dó cũ, cả cái cảm giác mát lạnh của phiến đá mài mực dưới lòng bàn tay non trẻ năm nào – tất cả như thể chưa từng rời xa ta một ngày.
Thuở ấy, ta đã ngỡ rằng cuộc đời mình sẽ viết lên trang giấy, bằng nét bút thanh thoát như thơ. Rằng chí lớn là một ngày đăng khoa hiển đạt, đem chữ nghĩa mà phò vua, cứu nước. Rằng danh thơm sẽ còn mãi trên sử sách, giữa bao tên tuổi chí sĩ nho phong. Một giấc mơ giản đơn – và cũng ngây thơ biết mấy! Nào hay, vận mệnh lại chơi trò trêu ngươi. Giấc mộng viết bằng mực trên giấy trắng, rốt cuộc bị khắc bằng máu, trên một vùng đất xa lạ và băng giá.
Phải. Ta phải viết lại
Không phải để ca ngợi một bậc quân vương, cũng chẳng nhằm tô hồng những trang sử đã phủ bụi của một xứ sở không thuộc về ta. Ta viết – trước hết – cho chính mình. Cho Nguyễn An, gã thư sinh năm xưa ở huyện Yên Thành, người đã từng tin tưởng rằng chữ nghĩa và đạo lý có thể chuyển dời vận nước. Ta nợ kẻ ấy một lời đáp. Một sự giải bày.
Rằng vì sao một kẻ sinh ra để cầm bút lại học cách cầm gươm. Vì sao một người mang trong tim đạo của Nho gia lại bước vào con đường của võ sĩ đạo. Rằng một linh hồn tưởng như đã bật gốc nơi quê nhà lại có thể âm thầm cắm rễ, bén sâu vào một mảnh đất xa lạ, lạnh lẽo, và kiên gan mà sống tiếp – như cây cổ thụ giữa trời đông, trơ trọi mà vẫn đứng vững.
Và hành trình ấy – nếu có thể gọi là một hành trình – xin được bắt đầu từ nơi giản dị nhất: từ mùi mực Tàu thoảng nhẹ trên án thư, từ ánh chiều loang qua song cửa, từ phiến đá mài mát lạnh dưới lòng bàn tay run rẩy, và từ nỗi thất vọng khắc sâu vào tim một buổi chiều mùa thu năm ấy.





